د - على بن محمد سَمَرى : وى از اصحاب امام عسكرى عليه السلام بود كه توسط حسين بن روح به امر امام زمان ( عج ) به مقام سفارت پس از وى منصوب شد . مدت سفارت او سه سال بود كه با خلافت راضى و متقى همزمان بود . شدت اختناق و فشار حكومت عليه پيروان اهل بيت عليهم السلام در اين مقطع به حدّى بود كه حسين بن روح و على بن محمّد سَمَرى در بسيارى از موارد ناچار به تقيّه بودند « 1 » و شايد يكى از علّت‌هاى مهم پايان يافتن دوران سفارت با درگذشت سمرى و تعلق مشيّت حق بر آغاز غيبت كبرى ، همين موضوع باشد . على بن محمّد در نيمه شعبان سال 329 هجرى درگذشت « 2 » و با رحلت او ، باب سفارت بسته شد و دوران غيبت صغرى پايان گرفت . وظايف و فعّاليّت‌هاى نايبان نايبان خاص حضرت ولىّ عصر ( عج ) در طول مدت نيابتشان ، فعّاليّت‌ها و موضع‌گيرىهايى در زمينه مسائل سياسى ، اجتماعى و فرهنگى داشتند كه برخى از آنها بين هر چهار سفير ، مشترك و برخى مختص هر سفير بود . در اينجا به اختصار به بعضى از وظايف و فعّاليت‌هاى مشترك آنان اشاره مىكنيم . 1 - انجام رسالت دو جانبه شرايط سياسى - اجتماعى در اين دوره ايجاب مىكرد كه نايبان حضرت يك وظيفه دو جانبه ايفا كنند . از يك سو در انجام رسالت نيابت و چگونگى ارتباط خود با امام و مردم و پنهان نگه داشتن نام و نشان آن گرامى ، نهايت احتياط را بكنند . آنان در بيشتر نوشته‌هاى خود به امام ، نه از خود اسمى مىبردند و نه از حضرت . به‌عنوان نمونه ، چنين مىنوشتند : « كتبتُ الى الناحيّة » ، « كَتَبْتُ اليه » ، « خَرَجَ الجواب » . « 3 » همين مسأله منشأ ابهام در

--> ( 1 ) - همان ، ص 237 ؛ تاريخ الغيبة الصغرى ، ص 414 . ( 2 ) - همان ، ص 242 . ( 3 ) - ر . ك . معادن‌الحكمة ، ج 2 ، صص 308 - 310 .